DÖRT

   Bu yazıda Türkçemizin de ait olduğu dil ailesinde 4 sayısına verilen DÖRT adının kökenine ilişkin bir iddia öne sürmeye çalışacağım.

**

    Bu kelimenin kökenini merak eden ve sadece kendi kelime dağarcığına ve gözlem gücüne dayanarak bulmaya çalışan insanlarımız tarafından önceleri rivayet olarak,  sonra da bazı ciddi denebilecek yazılarda işaret parmağının 4. parmak olduğu ve dürtmek için kullanıldığı gerekçesiyle dört kelimesinin ‘dürtmek’ kelimesinden, ‘dürt’ kökünden türediği öne sürülegelmiştir.

**

    Oysa Türkçe DÖRT kelimesi, Sanskritçe CATUR kelimesinden gelmektedir. Catur kelimesinin anlamı tartışmalıdır, zeki, akıllı, mahareti, hızlı ve kedi anlamları içerir. Sezgilerim kelimenin önce kedi (dört ayakları sayesinde hızlı, çevik ve maharetle davranabilen) sonra onun şahsında diğer öne sürülen anlamları içerdiğini söylüyor.

**

   Diğer dillerdeki Dört anlamındaki kelimeler Sanskritçe ‘deki Catur kelimesinin farklı söylenişlerine göre ortaya çıkmış.

Kelime dilden dile her ne kadar değişse de tur hecesi tuar - dwör - dör şeklinde büyük ölçüde sabit kalmış ve yeni kelimenin oluşumunda belirleyici olmuştur.

**

Bu kelime Proto-İndo-European dillerde KETWÖR halini almış.

Ketwör kelimesinin başındaki KE hecesi bazı Avrupa dillerinde FE veya PE hecesine dönüşmüş, kelime böylece Proto- Germanik dilde FEDWÖR, Goth Dilinde Fidwör, Galce Pedwar vb. biçimlere girmiş.

FETWÖR, Modern Almanca ‘da Vier, İngilizce'de Four biçiminde dönüşmüş.

**

    İlk hecesi değişime uğramayan KETWÖR kelimesi ise Latince'de Quattuor, Fransızca'da Quatre, Portekizce'de Quatro, Rusça'da Cetyre halinde varlığını benzer biçimde sürdürmüş.

**

    Çin, Moğol, Kore, Mançu ve Türk dillerinde de 4 sayısının adı olan kelimeler,  aynı kökenden başka yollardan evirilerek oluşmuş: Çince'de Dört Du’erbote halini alırken Mançu dilinde Durbet, Moğolca'da Döröv olmuş.

**

    Türk dillerinde gelince aynı kelime Kalmukça’da, Dörvd, Oyratça'da Dördöb, Tuvaca’da Dörbet, Uygurca’da Dörvöd ve bizim dilimizin de dâhil olduğu Kazakça, Tatarca, Kırgızca vb. akraba dil grubunda telaffuz farkıyla DÖRT halinde yaşıyor.

Osman TUĞLU